Υπέρταση, υπόταση και «τρεμόπαιγμα»: ποιες συσκευές κινδυνεύουν περισσότερο
Ψυγεία, κλιματιστικά, λέβητες, τηλεοράσεις, router: ποιες συσκευές χαλάνε από χαμηλή τάση, ποιες από υπερτάσεις και διακοπή ουδετέρου, και πώς τις προστατεύεις φθηνά.
Σε αυτό το άρθρο
Μια διακοπή ρεύματος είναι ενοχλητική. Αυτό που χαλάει τις συσκευές όμως είναι συνήθως ό,τι γίνεται γύρω της: η τάση που πέφτει πριν σβήσει, το «χτύπημα» όταν επανέρχεται, οι διακυμάνσεις σε μια καλοκαιρινή μέρα με όλα τα κλιματιστικά ανοιχτά.
Δεν κινδυνεύουν όλες οι συσκευές το ίδιο. Κάποιες μισούν τη χαμηλή τάση, άλλες την υψηλή.
Τι είναι «κανονικό» ρεύμα
Στην Ελλάδα η ονομαστική τάση είναι 230 V. Το ευρωπαϊκό πρότυπο EN 50160 επιτρέπει διακύμανση ±10%, δηλαδή περίπου 207–253 V. Μέσα σε αυτά τα όρια οι συσκευές δουλεύουν κανονικά.
Τα προβλήματα:
| Φαινόμενο | Τι είναι | Πότε το βλέπεις |
|---|---|---|
| Υπόταση / βύθιση | Η τάση πέφτει κάτω από το κανονικό, για δευτερόλεπτα ή ώρες. | Καύσωνας, υπερφορτωμένο δίκτυο, εκκίνηση μεγάλων μοτέρ. Τα φώτα «χαμηλώνουν». |
| Υπέρταση | Η τάση ανεβαίνει πάνω από το κανονικό. | Επανασύνδεση μετά από διακοπή, προβλήματα στο δίκτυο. |
| Κρουστική υπέρταση | Πολύ υψηλή κορυφή για ελάχιστο χρόνο. | Κεραυνοί, χειρισμοί στο δίκτυο. |
| Διακοπή ουδετέρου | Κόβεται ο ουδέτερος αγωγός. Η τάση σε κάποια σπίτια μπορεί να φτάσει κοντά στα 400 V. | Βλάβη στο δίκτυο ή στην κολόνα. Καίγονται πολλές συσκευές μαζί. |
| Τρεμόπαιγμα | Γρήγορες, επαναλαμβανόμενες διακυμάνσεις. | Τα φώτα αναβοσβήνουν, οι συσκευές κάνουν restart. |
Ευάλωτες στη χαμηλή τάση: ό,τι έχει μοτέρ ή συμπιεστή
Όταν η τάση πέφτει, ένα μοτέρ τραβάει περισσότερο ρεύμα για να κάνει την ίδια δουλειά. Ζεσταίνεται, και αν συμβαίνει συχνά, οι περιελίξεις του καίγονται.
- Ψυγεία και καταψύκτες
- Κλιματιστικά και αντλίες θερμότητας
- Αντλίες νερού (πίεσης πολυκατοικίας, γεωτρήσεων, πισίνας)
- Πλυντήρια ρούχων και πιάτων
- Επαγγελματικά ψυγεία, βιτρίνες, παγομηχανές
Η επανεκκίνηση είναι η πιο επικίνδυνη στιγμή. Αν ο συμπιεστής ενός ψυγείου ή κλιματιστικού ξαναξεκινήσει αμέσως μετά από μια σύντομη διακοπή, πριν εξισορροπηθούν οι πιέσεις, μπορεί να «κολλήσει» και να υπερθερμανθεί. Γι' αυτό πολλά κλιματιστικά έχουν ενσωματωμένη καθυστέρηση 3 λεπτών. Αν το ρεύμα πάει κι έρχεται, κλείσε τα κλιματιστικά και άνοιξέ τα όταν σταθεροποιηθεί.
Ευάλωτες στην υψηλή τάση: ό,τι έχει πλακέτα
Τα ηλεκτρονικά αντέχουν συνήθως μια χαμηλή τάση (απλώς σβήνουν). Μια απότομη υπέρταση όμως καίει τροφοδοτικά και πλακέτες σε κλάσματα του δευτερολέπτου.
- Τηλεοράσεις, κονσόλες, ηχοσυστήματα
- Υπολογιστές, οθόνες, NAS
- Router, modem, ONT οπτικής ίνας
- Πλακέτες κλιματιστικών inverter, λεβήτων, πλυντηρίων
- Εστίες επαγωγής και σύγχρονοι φούρνοι
- Συναγερμοί, κάμερες, θυροτηλέφωνα, έξυπνες συσκευές
- Φωτιστικά LED (τα τροφοδοτικά τους είναι συχνά φθηνά και ευαίσθητα)
- Φορτιστές, κυρίως όσοι είναι μόνιμα στην πρίζα
Σε διακοπή ουδετέρου κινδυνεύουν σχεδόν όλα αυτά μαζί. Είναι η πιο ακριβή ζημιά, και ο ΔΕΔΔΗΕ την αποζημιώνει έως €600. Δες πώς κάνεις αίτηση.
Σχετικά ανθεκτικές: ό,τι απλώς ζεσταίνει
Οι ωμικές συσκευές, που μετατρέπουν το ρεύμα απευθείας σε θερμότητα, αντέχουν πολύ καλύτερα:
- Θερμοσίφωνας (η αντίσταση)
- Βραστήρας, τοστιέρα, σίδερο
- Κλασικός ηλεκτρικός φούρνος και κουζίνα με εμαγιέ εστίες
- Θερμάστρες αντίστασης
Σε χαμηλή τάση απλώς ζεσταίνουν πιο αργά. Αν όμως έχουν ηλεκτρονικό θερμοστάτη ή οθόνη, αυτό το κομμάτι είναι ευάλωτο.
Συνοπτικός πίνακας
| Συσκευή | Χαμηλή τάση | Υπέρταση / κεραυνός | Τι βοηθάει |
|---|---|---|---|
| Ψυγείο, καταψύκτης | Υψηλός κίνδυνος | Μέτριος | Προστασία τάσης με καθυστέρηση επανεκκίνησης |
| Κλιματιστικό inverter | Υψηλός | Υψηλός (πλακέτα) | Κλείσιμο σε αστάθεια, ρελέ τάσης στον πίνακα |
| Αντλία νερού | Υψηλός | Μέτριος | Ρελέ τάσης, θερμικό μοτέρ |
| Λέβητας | Μέτριος | Υψηλός (πλακέτα) | UPS καθαρού ημιτόνου |
| Τηλεόραση, κονσόλα | Χαμηλός | Υψηλός | Πολύπριζο με προστασία υπέρτασης |
| Υπολογιστής, NAS | Μέτριος (χάνεις δουλειά) | Υψηλός | UPS line-interactive |
| Router, ONT | Μέτριος (χάνεις σύνδεση) | Υψηλός | Mini DC UPS ή UPS |
| Φωτιστικά LED | Χαμηλός (τρεμοπαίζουν) | Μέτριος | Προστασία στον πίνακα |
| Θερμοσίφωνας, βραστήρας | Χαμηλός | Χαμηλός | — |
Πώς προστατεύεις τις συσκευές σου
Από το φθηνότερο στο πιο ολοκληρωμένο:
- Βγάλε από την πρίζα τα ακριβά ηλεκτρονικά όταν πέσει το ρεύμα ή όταν έρχεται καταιγίδα με κεραυνούς. Κοστίζει μηδέν.
- Πολύπριζο με προστασία υπέρτασης για τηλεόραση, υπολογιστή, router. Κοίτα την ένδειξη ενέργειας σε Joules: όσο μεγαλύτερη, τόσο καλύτερα. Άλλαξέ το μετά από μεγάλο χτύπημα.
- UPS line-interactive με AVR για υπολογιστές, μαγαζί, λέβητα. Διορθώνει τη χαμηλή και την υψηλή τάση και κρατά τις συσκευές όρθιες στη διακοπή. Δες τον οδηγό για UPS.
- Ρελέ επιτήρησης τάσης στον πίνακα. Κόβει όλο το σπίτι όταν η τάση βγει εκτός ορίων (και σε διακοπή ουδετέρου) και το ξανασυνδέει όταν σταθεροποιηθεί. Μικρό κόστος, μεγάλη προστασία. Το βάζει ηλεκτρολόγος.
- Αντικεραυνική προστασία (SPD) στον πίνακα, ειδικά σε μονοκατοικίες, εξοχικά και περιοχές με συχνούς κεραυνούς.
Σημάδια ότι η γειτονιά σου έχει πρόβλημα τάσης
- Τα φώτα χαμηλώνουν όταν ξεκινά το κλιματιστικό ή το ψυγείο.
- Οι λάμπες LED τρεμοπαίζουν.
- Router, τηλεόραση ή αποκωδικοποιητής κάνουν restart χωρίς λόγο.
- Το κλιματιστικό σβήνει μόνο του με κωδικό σφάλματος.
- Οι γείτονες λένε τα ίδια.
Αν τα βλέπεις συχνά, πάτα «Δεν έχω ρεύμα» στο diakopi.gr και διάλεξε «Τρεμοπαίζει». Όσο περισσότερες αναφορές μαζεύονται από μια περιοχή, τόσο πιο δύσκολο είναι να αγνοηθεί το πρόβλημα. Και δήλωσέ το στον ΔΕΔΔΗΕ (800 400 4000): μπορεί να ζητήσεις μέτρηση τάσης.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια συσκευή καίγεται πιο εύκολα από υπέρταση; Όσες έχουν ηλεκτρονική πλακέτα και τροφοδοτικό: τηλεοράσεις, router, υπολογιστές, πλακέτες κλιματιστικών inverter και λεβήτων.
Κάνει κακό στο ψυγείο η χαμηλή τάση; Ναι. Ο συμπιεστής τραβάει περισσότερο ρεύμα και υπερθερμαίνεται. Αν συμβαίνει συχνά, μειώνεται η ζωή του ή καίγεται.
Τι είναι η διακοπή ουδετέρου; Βλάβη όπου κόβεται ο ουδέτερος αγωγός του δικτύου. Η τάση σε κάποια σπίτια ανεβαίνει απότομα, ακόμη και κοντά στα 400 V, και καίγονται πολλές συσκευές μαζί. Ο ΔΕΔΔΗΕ αποζημιώνει έως €600 με αίτηση μέσα σε 20 εργάσιμες.
Αρκεί ένα πολύπριζο με προστασία; Για τις κρουστικές υπερτάσεις βοηθά. Δεν διορθώνει όμως τη χαμηλή τάση και δεν προστατεύει πλήρως σε διακοπή ουδετέρου. Για αυτά χρειάζεσαι UPS με AVR ή ρελέ τάσης στον πίνακα.
Ο οδηγός είναι ενημερωτικός. Εργασίες στον ηλεκτρικό πίνακα κάνει μόνο αδειούχος ηλεκτρολόγος. Το diakopi.gr είναι ανεξάρτητη υπηρεσία, με την υποστήριξη της TESCOM. Πηγές: πρότυπο EN 50160 (χαρακτηριστικά τάσης δικτύων διανομής), ΔΕΔΔΗΕ – αποζημίωση για ζημιές σε συσκευές.